Kamień z Rosetty

Kamień z Rosetty. Najstarszy zabytek piśmiennictwa staroegipskiego, którego odkrycie stało się przełomem na drodze do odczytania egipskich hieroglifów. Kamień z Rosetty to bazaltowa płyta o wysokości 114 cm i wadze 762 kg. Na kamieniu wyryty jest tekst dwujęzyczny w trzech wersjach – po egipsku pismem hieroglificznym i demotycznym oraz po grecku. Środkowa część zachowała się najlepiej. Tekst na płycie to dekret wydany 27 marca 196 r.pne przez kapłanów egipskich w Memfis dla uczczenia faraona Ptolemeusza V z okazji pierwszej rocznicy koronacji. Płyta stanowiła część steli ustawianej w świątyniach na polecenie kapłanów w pobliżu wizerunku faraona.

Odkryta została podczas robót fortyfikacyjnych w średniowiecznej twierdzy w egipskim porcie Rosette 15 lipca 1799 r. przez kapitana Pierre’a-François Boucharda w trakcie wyprawy Napoleona do Egiptu. Płyta stanowiła element starego muru twierdzy, remontowanego przez żołnierzy francuskich w oczekiwaniu na spodziewany atak turecki na zachodnią część Delty. Przetransportowano ją statkiem do Kairu. Potencjalna wartość kamienia była od razu oczywista, gdyż treść tekstu greckiego została bardzo szybko poznana. Wtedy też zostały wykonane kopie tekstów, które wysłano do Paryża.

Na mocy traktatu pokojowego z Aleksandrii w 1801 zabytek został przejęty (podobnie jak i inne eksponaty zgromadzone wówczas przez francuskich naukowców w Egipcie) przez Anglików. Kamień trafił najpierw do biblioteki Stowarzyszenia Antykwariuszy w Londynie, następnie w 1802 został oficjalnie ofiarowany British Museum jako dar króla Jerzego III.
Ponieważ tekst grecki był znany, możliwe stało się odczytanie hieroglifów, co uczynili w 1822 roku Jean-François Champollion i w 1823 Thomas Young.